جلال عطارزاده
تماس با من
پروفایل من
نویسنده (های) وبلاگ جلال عطارزاده
آرشیو وبلاگ
      گرافیست عزیز ()
بسته بندی قسمت دوم (خانم نوروزی)

فصل دوم

خلاصه نویسی: خانم نوروزی

شکل گیری و توسعه ی بسته بندی

انواع بسته بندی های طبیعی، به اشکال مختلفی در طبیعت دیده می شود. احتمالاً بشر با دیدن این بسته های طبیعی به محاسن آن پی برده و در صدد تقلید آن برآمده است. همه ی ما پرتقال، انار، هندوانه و هر میوه ی دیگری را از ظاهری می شناسیم که در واقع بسته بندی آن از نوع طبیعی است. تخم مرغ را می توان بسته بندی کاملی برای یک سلول حیاتی دانست.

شکل های ابتدایی بسته بندی را می توان در گذشته های بسیار دور حتی دوران های ماقبل تاریخ جستجو کرد. انسان ها برای جابه جایی و نگهداری موارد غذایی، از مواد طبیعی بهره می جستند. پوست میوه های خشک شده از قبیل کدو یا گردو، پیچه ای از برگ های بزرگ و پهن گیاهان، پوست یا قطعه ای از تنه ی خالی شده ی درختان، صدف ها، پوست یا مثانه حیوانات و مواد طبیعی دیگری از این دست، مدد رسان بشر اولیه در امر نگهداری و حمل خوراکی هایش بودند.

یافته های باستان شناسان نشان می هد در عصر حجر، بین عصر یخ بندان تا 8000 سال پیش از میلاد، انسان ها از سبد برای نگهداری مواد خوراکی مازاد خود استفاده می کرده اند. به احتمال زیاد بابلی ها اولین سبدها را یافته اند. با مهار آتش، انسان سفالگری را به خدمت گرفت. و پس از آن نوبت به بهره وری از فلزاتی چون مس، برنز و آهن فرا رسید. ظروف سفالی به دلیل سادگی و در دسترس بودن، برای اعصار متمادی عنصر اصلی بسته بندی مواد را تشکیل می داد. و از آن برای حمل و نگهداری غلات، حبوبات و مایعات استفاده می کردند. در 1500 سال پیش از میلاد گوشت حیوانات را، جهت نگهداری و جلوگیری از فساد زودرس، در برگ درختان نخل می پیچیدند. بعدها از پوست درخت توت نیز به همین منظور استفاده شد. تقریباً در همین دوره در بین النهرین و مصر اولین شیشه های توخالی ساخته شد.

نخستین نمونه های قوانین محدودد کننده و تأثیر گذار در بسته بندی کالاها در عصر یونان باستان، حدود 250 سال پیش از میلاد، مشاهده شده است. آنان، روغن زیتون را در ظرف های خاصی به نام آمفورا، که تنه ی بزرگی داشت و در پایین باریک بود، بسته بندی می کردند. این بسته ها را با مُهری که نقش برجسته ایجاد می کرد و دولت شهر تولید کننده، زمان نقش کردن مهر، و فرد مسئول را مشخص می نمود، ممهور می کردند.

در روم باستان حدود سال 50 پیش از میلاد، در صنعت شیشه گری لوله دمش که پیش نیاز تولید ظروف توخالی شیشه ای است، اختراع شد و به استفاده های اختصاصی از ظروف و جام های شیشه ای در معابد و کاخ های اشراف پایان داد و آن ها را قابل استفاده برای عموم کرد. رومیان باستان برای حمل و نگهداری مایعاتی نظیر آب و روغن، در مقادیر زیاد یا دانه های کوچک محصولاتی مانند حبوبات، از کیسه های چرمی استفاده می کردند.

یک قرن پس از میلاد مسیح، چینی ها به صنعت ساخت کاغذ دست یافتند و قرن ها آن را در  انحصار خود داشتند. اما در قرن هشتم میلادی مسلمانان، روش کاغذسازی را از اسیران چینی آموختند و خود آن را گسترش دادند. بعدها طی جنگ های صلیبی کاغذسازی به اروپا راه یافت و به کاربرد ابزار کهن کتابت یعنی پاپیروس که از مصر می آمد و حتی پوست حیوانات که به این منظور استفاده می شد، پایان داد.

انقلاب صنعتی، که معلول پیشرفت علوم، صنایع و مناسبات اجتماعی مانند توسعه ی شهرنشینی و افزایش جمعیت بود، تحولی بنیادی در نظام تولید کالاها پدید آورد. پدید آمدن صنعت بسته بندی به شکل مدرن و امروزی هم یکی از دست آوردهای این انقلاب بود.

بسته های ابتدایی دست ساز و ساده بودند و به اندازه ی نیاز و در تعداد محدود ساخته می شدند. پدیدآورندگان محصولات و فروشندگانِ عمده، اجناس خود را به صورت فله و انبوه، میان فروشندگان خرد توزیع می کردند. فروشندگانِ جزء، آن را پیمانه کرده، به میزان لازم و غالباً در ظرفی که مشتری با خود همراه داشت، به فروش می رساندند. داروها، لوازم آرایشی، انواع چای، مشروبات و سایر کالاهای گران قیمت، همچنین اجناسی که حمل آن ها مشکل است، از قبیل سنجاق یا میخ، اولین کالاهایی بودند که بسته بندی شدند.

در ابتدا بسته ها شکل و طرح ثابتی داشتند، زیرا فروشندگان اجناس خود شخصاً به مردم معرفی می کردند و طرح بسته بندی چندان مهم نبود.

به زودی زمانی فرا رسید که دیگر فروشندگان توان پاسخگویی و ارائه اطلاعات و معرفی محصولات را به ویژه در فروشگاهای بزرگ و در ساعت های شلوغ، نداشتند. لاجرم برخلاف انتظار به جای آنکه افزایش مراجعین، موجب فروش بیشتر شود، کاهش آن را به دنبال داشت.

با گسترش علوم، تولید کاعذ و مقوا پیشرفت کرد و صنعت چاپ رشد قابل توجهی یافت. با کشف سرزمین های جدید، گسترش راه های دریایی، توسعه ی راه آهن و حمل و نقل جاده ای، بازرگانی و تجارت گسترش یافت و بازار پررونق و توسعه یافته ای پدیدار شد. این عوامل همگی در تعامل با یکدیگر کمک کردند تا نیاز به بسته بندی از انحصار کالاهای خاص و لوکس خارج شد و برای محصولات متنوعی به کار رفت. با ازدیاد و تنوع کالاهای موجود در بازار و رقابت فشرده میان تولید کنندگان و بازرگانان، به تدریج علاوه بر علوم و صنایع مختلف، هنر نیز به صنعت بسته بندی راه یافت. از آن پس بسته بندی فقط ابزاری برای حفظ و نگهدابی محصول یا حمل آن نبود، بلکه به وسیله ای برای جلب نظر، گیرایی، ایجاد انگیزه ی خرید و خلق زیبایی تبدیل شد.

فروشگاه ها، به عرضه محصولات به صورت تفکیک شده و در قفسه های مجزا روی آوردند. این نوع ارائه ی محصول، سبب ایجاد تغییرات بنیادی در بسته بندی کالاها شد. در این نحوه ی فروش، عمده ی تلاش کسانی که کالاها را در قفسه ها قرار می دادند، جلب نظر مشتری و ایجاد انگیزه ی آنی در آن ها، هنگام عبور از مقابل قفسه ها بود.

عمده ی کاربرد انبوه و صنعتی این مواد در بسته بندی ها، از اواخر قرن نوزده یا اوایل قرن بیستم آغاز شد و از نیمه ی دوم قرن گذشته گسترشی همه جانبه یافت. همچنین رشد سیستم فروش سوپرمارکتی و توسعه ی بسته بندی از کالاهای فله ای به بسته های مجزای و واحد با همین آهنگ در قرن گذشته امتداد یافت.

رشد روش ها و توان اجرایی در تولید انواع بسته بندی به خصوص در مواد غذایی و دارویی به بهداشت عمومی و سلامت مردم کمک شایانی کرده است. در این عرصه در دهه ی 1930 میلادی بسته در خلاء ابداع شد. در این روش، مواد غذایی را در بسته ای نفوذناپذیر قرار داده و هوای آن را تخلیه می  کند و با این کار از فعالیت عوامل فاسد کننده کاسته و مدت نگهداری مواد را بالا می برند. در دهه ی 1940 بسته بندی در شرایط پاک یا اَسِپتیک، که مواد استریل شده در بسته ای استریل شده قرار می گیرد، پا به عرصه ی وجود گذاشت. در دهه ی بعد یعنی 1960 کنسروسازی در شرایط اسپتیک ایجاد شد. در دهه ی 1970 روش HACCP به وجود آمد. و در دهه 1980 روش MAP یا بسته بندی در اتمسفر اصلاح شده کشف شد. در این روش به جای استفاده از خلاء، فضای داخل بسته را از نوعی گاز پر می کنند تا مانع رشد عوامل فاسد کننده شود. در دهه ی 1990 بسته بندی فعال که موجب ارتقاء کیفیت، خواص و ماندگاری محصول می شود به دنیای بسته بندی فرآورده های غذایی معرفی و روانه بازار شد.

مواد و مصالح جدید، ماشین آلات اتوماتیک و توانمند بسته بندی، فرم ها و اشکال زیبا و کارآمد، طرح های جذاب و گیرا، به سرعت پا به عرصه ی وجود گذاشتند. رفته رفته از طراحی بسته بندی گرفته تا تولید و پرکردن بسته ها، همه و همه دیجیتالی شد. انواع کیسه ها و گونی های جدید، بطری های شیشه ای، بشکه ها و جعبه های چوبی، ا نواع قوطی ها و تیوب ها از انواع فلزات و آلیاژهای مختلف آنان، بسته های متنوع مقوایی و کارتن های بزرگ و کوچک، مواد گوناگون پلاستیکی و آلی، استفاده از چند نوع ماده در یک بسته یا ساخت مواد چند لایه یکی پس از دیگری به صنعت بسته بندی پیوستند.

وضعیت بسته بندی در ایران

متأسفانه در کشور ما، بسته بندی چه به لحاظ تکنولوژی و چه از نظر طراحی، رشد لازم را نداشته و در بسیاری از موارد از سایر صنایع عقب مانده است. فقدان یک بسته بندی زیبا و کارآمد، به یکی از گلوگاه ها و موانع اصلی رشد صنعت، کشاورزی و تجارت تبدیل شده است. هنوز هم بسیاری از کالاهای باارزش ایرانی که با تلاش هزاران کارگر و کشاورز زحمتکش و صدها مهندس و سرمایه گذار و مدیر خوش فکر به بازار رقابت داخلی یا خارجی پا می گذارد، به سبب نامطلوب بودن بسته بندی در نیمه راه باز می ماند.

بازار داخلی مملو از اجناس نامرغوب خارجی است که با وجود کیفیت پایین تر، به دلیل بسته بندی های جذاب، نسبت به کالاهای مشابه ایرانی، از استقبال بیشتری برخوردارند. باید به تکنولوژی بسته بندی و طراحی آن به عنوان پدیده ای علمی نگریست و برای رشد و شکوفایی آن سرمایه گذاری کرد و با توجه به قابلیت ها و امکانات بومی و سلایق و فرهنگ ملی از تجارب و پیشرفت های جهانی بهره مند شد.

مشکل صنعت بسته بندی در ایران بیش از آنکه سخت افزاری باشد، نرم افزاری است. هم اکنون جدیدترین نسل ماشین آلات بسته بندی در کشور مشغول به کارند و سرمایه گذاری های قابل توجهی در این بخش صورت گرفته است. اما پایین بودن کیفیت و زیبایی بسته ها، بیشتر به دلیل سوء مدیریت و عدم توانایی بهره وری از امکانات موجود است.

بسیاری از تولید کنندگان و سفارش دهندگان ایرانی هنوز کاملاً به لزوم و مزایای یک طراحی خوب ایرانی بسته بندی پی نبرده اند. متأسفانه برخی از آن ها چندان به درستی، تفاوت کار خوب و بد را تشخیص نمی دهند. از این رو با وجود طراحان زبردست، بسیاری از کارهای ایرانی در برابر مشابه خارجی، ضعیف می نماید.

گاهی سفارش دهندگان، یکی از بسته های رقیب خارجی یا بدتر از آن داخلی را در نظر می گیرند و از طراحی گرافیک می خواهند کاری در همان راستا با مشابهت های بسیار و تفاوت های اندک به انجام رساند. در صورتی که در انجام یک پروسه ی طراحی و تصمیم گیری در مورد اجزاء و عناصر طرح یک بسته ی موفق، علاوه بر عوامل فنی و اقتصادی، شناخت بازار هدف و سلایق و نیازهای جامعه ی مصرف کنندگان حائز اهمیت است.

حضور دست ها و اندیشه های کارآمد و درک صحیح واقعیت ها و الزامات حرفه ای در صنعت بسته بندی کشور روز به روز بیشتر رخ می نماید. با کمی دقت و توجه به ویترین مغازه ها و قفسه های فروشگاه ها، می توان آهنگ پیشرفت آرام ولی جدی بسته بندی ها را به چشم دید. با وجود آنکه از نخستین گام ها در عرصه ی بسته بندی ایران بیش از نیم قرن می گذرد. در دهه ی پنجاه و پس از آن دهه ی هفتاد تا حدودی، سیاست هایی در جهت نوسازی خطوط تولید اعمال شده و در سال های اخیر لزوم توجه جدی به این صنعت فراموش شده، حس شده است.

آینده ی بسته بندی

روز به روز به ویژه در کشورهای توسعه یافته، در کنار فروش سوپرمارکتی، روش های دیگری چون خرید تلویزیونی یا خرید آن لاین از طریق اینترنت، به تدریج رواج می یابد و مراجعه مستقیم مردم به فروشگاه ها کم می شود. با تحولات نوین امکان دارد تماس بسته بندی هنگام خرید با مصرف کننده قطع شود و مردم از راه دور به خرید و سفارش اجناس بپردازند. در این شرایط بسته ها باید چنان اغواگر و گویا باشند که حتی از پس صفحه کامپیوتر، بینندگان را به خرید ترغیب کنند.

تولید کنندگان و طراحان سعی دارند تغییرات مؤثری در بسته ها ایجاد کنند. روش هایی برای کم کردن وزن و بالا بردن استقامت و کارآیی بسته ها، باز شدن آسان بسته بدون نیاز به ابزاری خاص، دارا بودن برچسب های ایمن و معتبر و بسیاری موارد دیگر از این دست، آینده ی صنعت بسته بندی را متحول خواهد کرد.

استفاده از حرکت، نورهای رنگی و بو در بسته بندی ها از نکاتی است که طراحان و سازندگان بسته بندی را به تخیل واداشته است. می توان بسته هایی ساخت که همراه با اتمام تاریخ مصرف، تغییر رنگ دهند. در آینده اطمینان مردم به محصولات بسته بندی شده، بیشتر خواهد شد.

برای برخی نوشابه ها قوطی های جدید آلومینیومی ساخته شده که بدون بهره گرفتن از تجهیزات اضافی، مایع درون آن را قبل از مصرف سرد می کند. شالوده ی این کار را گرماگیر بودن عمل تبخیر تشکیل می دهد. پس از باز شدن قوطی، مایع مخصوصی که تحت فشار بوده به سرعت تبخیر می شود و طی دو تا سه دقیقه دمای محتوی را تا 18 درجه کاهش می دهد.

همچنین تولید کنندگان درصدند، یخچال هایی را روانه بازار کنند که به محض تمام شدن مواد غذایی درون خود، مستقیماً از طریق اینترنت، آن ها را دوباره به فروشگاه های آن لاین سفارش دهند. یا اجاق هایی که برنامه غذایی را از شبکه دریافت می کنند و به طور اتوماتیک به پخت و تهیه غذا می پردازند.

پیشتازان نوآوری به دنبال آن هستند که از ترکیب ساز و کارهای پیشرفته ی تولید محصولات، صنعت مدرن بسته بندی و فن آوری اطلاعات، بسته هایی هوشمند بسازند. به عنوان نمونه بسته بندی شیر می تویاند حاوی حس گرهایی باشد که مصرف کننده را از فاسد شدن آن مطلع سازد.

شاید در آینده ی نه چندان دور، بسته ها بتوانند در کارها و آماده سازی و پخت مواد غذایی مشارکت کنند. در حمل و جابجایی هوشمندانه و فعالانه دخالت کنند و امنیت و اطمینان افزون بر امروز را پدید آورند. صنعت بسته بندی به سرعت در جهت تسهیل کار مصرف کنندگان و رفاه و آسایش عمومی به پیش می رود.



لینک
مطالب اخیر در باره طراحی و صفحه آرایی کتاب صفحه آرایی روی جلد مجله صفحه آرایی / گرید و پایه کار ارایه فصل اول و دوم کتاب صفحه آرایی اولین جلسه 95/7/4 ویژه دانشجویان درس پوستر ویژه دانشجویان درس بسته بندی خرداد 95 سوالات امتحان درس چاپ ماشینی 30 فروردین 95 - ژوزمان مقدماتی پوستر کلاس طراحی پوستر جلسه نهم آموزشی فروردین 95
کلمات کلیدی وبلاگ گرافیک (٥) پوستر (٤) دانشجو (۳) سی دی (۳) بسته بندی (۳) تقویم (۳) کاتالوگ (۳) بروشور (۳) کارخانه (٢) گرافیک سی دی (٢) گرافیست (٢) تلاش (۱) اخلاقی (۱) فرم (۱) رجیستر (۱) زینک (۱) کلمه (۱) کالا (۱) روش (۱) ترسیم (۱) ویدئو (۱) چاپ (۱) خاص (۱) cd (۱) صفحه آرایی (۱) بیست (۱) نظر خواهی (۱) خدا (۱) توکل (۱) اخلاق (۱) شریعتی (۱) خلاقیت (۱) طراحی (۱) مهربان (۱) فال حافظ (۱) مهندسی (۱) جمله (۱) حافظ (۱) سوال (۱) ارتباط (۱) مصلحت (۱) خالق (۱) طراحی سی دی (۱) گرید (۱) چند وجهی (۱) پنج ضلعی (۱) شیوه های طراحی (۱) اعلان درس (۱) ژوژمان دی ماه 91 (۱) تکنو لوژی 2 (۱) روی جلد مجله (۱) نجج البلاغه (۱) وصیتنامه حضرت علی (ع) (۱) ژوژمان تیر 92 (۱) لکه های اتفاقی (۱) سوالات شناخت هنر گرافیک1 (۱) پایه کار (۱) سحر غریب (۱) مهندسی اخلاق (۱) ضمیر نا خود آگاه (۱) دستگاه چاپ شخصی (۱) درس آخر چاپ (۱) ژوزمان (۱) قبل از متن (۱) روکش جلد (۱) لب جلو (۱) صفحه صمت چپ (۱) کاست (۱) سر رسید (۱) تست (۱) تاریخ هنر (۱) ژوژمان (۱) تکنولوژی دو (۱) مدیر مسئول (۱) گسترده (۱) منظم (۱) کلاس مجازی (۱) چهار گزینه ای (۱) تقویم دیواری (۱) لیتو گرافی (۱)
دوستان من عزيزستان سوپر گرافیک آموزش گرافیک دختری بنام هما خلاقیت در طراحی یک گرافیست تنها تمام دانشجویان من گرافيک و قصص الالنبيا علیرضا حصارکی.طراح گرافیک ورزش ایرانی پرتال زیگور طراح قالب